Β

 «Βαλανά»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στην Κύπρο. Η εικόνα της Παναγίας του Βαλανά, έργο του 12ου αιώνα, μεταφέρθηκε από αιώνες στην εκκλησία της Παναγίας Χρυσολανίτισσας.

«Βαρκού»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στην Ηλεία. Πήρε τ’ όνομά της από την τοποθεσία Βαρκό, όπου εκεί μέσα σ’ ένα σπήλαιο γύρω στο 1845 βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας.

«Βαρνάκοβα»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στην Φωκίδα. Πήρε τ’ όνομά της από τον Όσιο Αρσένιο τον Βαρνακοβίτη και η Μονή αποκαλείται ως «η Αγία Λαύρα της Ρούμελης». Το χαρακτηριστικό της όνομα, Βαρνάκοβα ή Βερνίκοβα (ή Βερνίκωβα), είναι πιθανόν σλαβικής (σερβικής ή ρωσικής) προέλευσης.

«Βασίλισσα Ουρανού και γης»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στον Πόρο. Είναι Αυτή που έχει μεγάλη παρρησία στον Ουρανό  «ως γεννήσασα την σωτηρία του κόσμου» τον Ιησού, και στη γη «ως τέξασα τον Ποιητήν ουρανού και γης». Η Θεοτόκος με τις «ακοίμητες πρεσβείες της» γίνεται το στήριγμα των ψυχικώς και σωματικώς ασθενών ανθρώπων.  Η γραφή λέγει: «Παρέστη η βασίλισσα (η Θεοτόκος) εκ δεξιών Σου εν ιματισμώ διαχρύσω περιβεβλημένη, πεποικιλμένη». (Ψαλμ. 44, 9)

 «Βατοπεδινή»

Στη μεγάλη μονή Βατοπεδίου έχουμε δεκάδες θεομητορικές εικόνες, επτά από τις οποίες είναι θαυματουργές . Δεν έχουμε άλλο μοναστήρι σε όλη την Ορθοδοξία με τόσες θαυματουργές εικόνες. Όλες οι θαυματουργές εικόνες μαζί αποτελούν τη Βατοπεδινή Θεοτόκο.

«Βάτος»

Ονομάστηκε έτσι από την προεικόνιση της Θεοτόκου ως «Βάτος» από τη σχετική διήγηση της Παλαιάς Διαθήκης (Έξοδος Γ’, 1-8) όπου ο Μωϋσής είδε τη φλεγόμενη και μη κατακαιομένη βάτο. Έτσι ψάλλουμε και στο δογματικό Δοξαστικό του Β’ ήχου: «ως γαρ ή βάτος ουκ εκαίετο καταφλεγομένη, ούτω Παρθένος έτεκες και Παρθένος έμεινας…». Η φλεγόμενη και μη κατακαιομένη βάτος, δηλώνει το Αειπάρθενο της Θεοτόκου, δηλαδή ότι η Παναγία μας προ, κατά και μετά τη γέννηση του Χριστού μας έμεινε Παρθένος.

 «Βατούσαινα»

Ονομασία της Θεοτόκου στα Ψαρά. Σύμφωνα με την παράδοση, είναι ο παλιότερος Αγιορείτικος ναός των Ψαρών, ο οποίος ανακαινίστηκε το 1808.

«Βεβαία ελπίς»

Ονομασία της Θεοτόκου στην Κωνσταντινούπολη. Η Παναγία μας είναι η μόνη βεβαία και ασφαλής ελπίδα των πιστών. Στην εκκλησία μας ψάλλουμε το τροπάριο «Ελπίς του κόσμου αγαθή…». Γι’ αυτό και ο ευσεβής και πιστός λαός μας της έδωσε την προσωνυμία αυτή.

«Βελανιδιά»

Ονομασία της Θεοτόκου, η οποία λέγεται Παναγία η Ζωοδόχος Πηγή η Βελανιδιά. Ονομάστηκε Βελανιδιά διότι η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας βρέθηκε στη ρίζα μιας τεράστιας βελανιδιάς.

«Βελλάς ή Βελλαΐτισσα»

Ονομασία της Θεοτόκου στην Ήπειρο. Η Ιερά Μονή ονομάστηκε έτσι επειδή είναι πολύ κοντά στην τοποθεσία της αρχαίας πόλης «Παλιοβελλά». Με το ίδιο όνομα αποκαλείται και το μετόχι της Ιεράς Μονής, η Κόκκινη Εκκλησία, που πήρε το όνομα της από το χρώμα των τούβλων που είναι χτισμένοι οι εξωτερικοί τοίχοι.

«Βηθλεεμίτισσα»

Ονομασία της Θεοτόκου που προέρχεται από τους Αγίους Τόπους και συγκεκριμένα από τη Βηθλεέμ. Η παράδοση τη συνδέει με την Αυτοκράτειρα των Ρώσων Αικατερίνη, η οποία επισκεπτόμενη την Αγία Γη και τη Βηθλεέμ, μετά από θαύμα που της επιτέλεσε η Παναγία, χάρισε τα τσαρικά ενδύματα της για να ντυθεί με αυτά η «Δέσποινα του Κόσμου».

«Βηματάρισσα ή Κτητόρισσα»

Ονομασία της Θεοτόκου στη μονή Βατοπεδίου Αγίου Όρους. Όταν οι Άραβες έκαναν επιδρομή στο Άγιο Όρος, ο βηματάρης (ο επιμελητής του ιερού βήματος) της μονής Βατοπαιδίου πρόλαβε και έκρυψε μέσα στο φρεάτιο της Αγίας Τράπεζας, μια εικόνα της Παναγίας και ένα Σταυρό, τοποθετώντας μπροστά τους μια αναμμένη λαμπάδα. Το μοναστήρι λεηλατήθηκε και οι μοναχοί οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι στην Κρήτη. Μετά από 70 χρόνια ο βηματάρης απελευθερώθηκε και επέστρεψε στο μοναστήρι του. Τότε βρήκε την εικόνα και το Σταυρό όρθια πάνω στο νερό και την λαμπάδα αναμμένη. Λέγεται και Κτητόρισσα.

«Βιγλιώτισσα»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στην Κρήτη. Είναι αυτή που βλέπει, που με ανύστακτο μάτι παρατηρεί τα πάντα. Η φρουρός. Η σκοπός. Προέρχεται από τη βενετική λέξη βιγλίζω = βλέπω, παρατηρώ με μεγάλη προσοχή. Εδώ σημαίνει αυτή που ορά – βλέπει, που εφορεύει τα πάντα. Στην Τήνο ονομάζεται Βλέπουσα.

 «Βιδιανή»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στο νομό Λασιθίου. Η μονή Βιδιανή βρίσκεται στους πρόποδες του βουνού Λουλουδάκι, κοντά στο χωριό Κάτω Μετόχι του Οροπεδίου Λασιθίου.

«Βλασαρού»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στην Αθήνα. Βρισκόταν ανατολικά του Θησείου. Ονομαζόταν και Βλασταρού. Κατεδαφίστηκε το 1931.

«Βλασταρού»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στην Αθήνα. Η ονομασία ίσως να προέρχεται από κτίτορά της με το όνομα Βλαστάρης. Ονομαζόταν και Βλασαρού,

«Βλαχέραινα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κέρκυρα. Το όνομα «Βλαχέραινα» κατάγεται από τον Ναό των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Ο τύπος της εικόνας αυτής φέρνει το προσωνύμιο «Παναγιά Βλαχέραινα» γιατί αντιγράφει παλιότερο πρότυπο εικόνας, που υπήρχε στην εκεί Μονή.

«Βλαχερνίτισσα ή Βλαχέρνα ή Βλαχερνών»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κωνσταντινούπολη. Ονομάστηκε έτσι γιατί ετιμάτο ιδιαιτέρως στο ναό των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Λέγεται και Βλαχέραινα και Βλαχέρνα. Στην Κρήτη λέγεται Βλαχερονίτισσα.

 «Βοήθεια»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Πάτρα. Ο Ναός της Παναγίας Βοήθειας βρίσκεται στο χώρο του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου των Πατρών, το οποίο πλέον αποτελεί το σημείο αναφοράς ολόκληρης της νοτιοδυτικής Ελλάδος και όχι μόνο.

«Βορινή»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κύπρο. Ο ναός θα μπορούσε να χρονολογηθεί από τον 13ο αιώνα.

«Βουλκανιώτισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Μεσσηνία. Πήρε την ονομασία της από το όρος Βουλκάνο. Το μοναστήρι κτίστηκε το 726 μ.Χ.. Η εικόνα της Θεοτόκου λέγεται ότι την έφτιαξε ο Απόστολος Λουκάς και είναι θαυματουργή, βρέθηκε μέσα στην κουφάλα μιας βελανιδιάς κατά τους χρόνους της εικονομαχίας.

«Βουναρκώτισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κύπρο. Πήρε το όνομα Βουναρκώτισσα για το ότι βρίσκεται μέσα σε βράχο. Εκεί στην περίοδο της Τουρκοκρατίας οι Χριστιανοί κάτοικοι του χωριού λόγω των διωγμών από τους Τούρκους κατακτητές, πήγαιναν κρυφά στο σπήλαιο αυτό για να τελέσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.

«Βουνού»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Σίφνο. Ονομάστηκε έτσι επειδή βρίσκεται στην κορυφή ενός λόφου.

«Βουρλιώτισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Νέα Φιλαδέλφεια και στη Μικρά Ασία. Πήρε την ονομασία της από την εικόνα που βρέθηκε στα Βουρλά της Μικράς Ασίας, όταν ένας βοσκός πήγαινε τα ζώα του σ’ ένα χωράφι όπου υπήρχαν βουρλιές (βούρλα).

«Βουρνιώτισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Τήνο. Πιθανώς η εκκλησία θεμελιώθηκε το 1670.

«Βράχου»

Προσωνυμία της Παναγίας στον Κάτω Ταρσό του νομού Κορινθίας. Κατά την παράδοση, ο ναός της Παναγιάς στον βράχο του Ταρσού ιδρύθηκε ως εκπλήρωση τάματος από κάποια γυναίκα από το χωριό Ταρσός, η οποία σώθηκε ως εκ θαύματος κατά την άλωση της Βυζαντινής Ταρσού από τον Μωάμεθ Β’ τον κατακτητή το 1458.

«Βρεσθενίτισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στα Βρέσθενα. Η ίδρυση της Μονής της Παναγίας της Βρεσθενίτισσας ανάγεται στον 14ο αιώνα και μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως, υπήρξε έδρα της Επισκοπής Βρεσθένης.

«Βρεφοκομούσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Άνδρο. Είναι αυτή πού φροντίζει και προστατεύει τα βρέφη.

«Βρεφοκρατούσα»

Προσωνυμία της Θεοτόκου που οφείλεται στη στοργή και τη φροντίδα που δείχνει η Θεοτόκος στο «παιδίον Ιησούν» που με περισσή αγάπη κρατά στην αγκαλιά της. Το Θείο Βρέφος (από εδώ καί Βρεφοκρατούσσα) με άνεση και εμπιστοσύνη κάθεται στην αγκαλιά της Παναγίας. Γνωστή η εικόνα της Βρεφοκρατούσας και προέρχεται από το Άγιο Όρος.

«Βροντιανή»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Σάμο. Η ονομασία «Βροντιανή» προέρχεται α) από τη λέξη Βροντά,  που ήταν μια πλούσια οικογένεια, πού έδωσε το όνομα της στη περιοχή μεταξύ Κοκκαρίου και Βαθέος, β)  γιατί φυσάει δυνατός άνεμος, ο λεγόμενος σιρόκος, που συνοδεύεται με βροντές, ή γιατί την ημέρα της γιορτής (8 Σεπτεμβρίου) αρχίζουν συνήθως οι πρώτες βροχές με βροντές και αστραπές που αντηχούν πολύ δυνατά στις κορυφές νοτίως της Μονής.

«Βρύσεως»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Άρτα και στη Σίφνο. Ονομάστηκε έτσι επειδή την εποχή της Τουρκοκρατίας βρισκόταν κοντά σε μια βρύση.

«Βρυσιανή»

Προσωνυμία της Παναγίας στο Μεσοχώρι της Καρπάθου. Πήρε το όνομά της από την τρίκρουνη βρύση που υπάρχει στην αυλή. Τη χάρη της επικαλούνται Καρπάθιοι και Κασιώτες, που την ονομάζουν και Μεσοχωριτούλλα (ή Μεσοχωρίτισσα).

«Βυτουμά»

Προσωνυμία της Παναγίας στα Μετέωρα. Για την Ιερά Μονή Βυτουμά και την ιστορία της δεν έχουν διασωθεί επίσημα γραπτά κείμενα. Σύμφωνα με μία επιγραφή το μοναστήρι ιδρύθηκε το 1161.

Γ

«Γαιματούσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κύπρο. Ονομάστηκε έτσι επειδή σταματά την αιμοραγία.

«Γαλακτοτροφούσα»

Προσωνυμία της Θεοτόκου πού προήλθε από το εικονογραφικό τύπο της Θεοτόκου που την εξεικονίζει να θηλάζει το Θείο Βρέφος. Αυτό δηλώνει και το σχετικό τροπάριο του Ακάθιστου Ύμνου: «Νηδύϊ τον Λόγον υπεδέξω, τον πάντα βαστάζοντα εβάστασας γάλακτι εξέθρεψας…».

«Γαλατιανή»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κάλυμνο, στην Λήμνο και στα Μάλια. Ονομάστηκε έτσι επειδή η Παναγιά ήταν η βοηθός στις λεχώνες που αντιμετώπιζαν πρόβλημα στο θηλασμό τους. Ακόμη η Παναγιά Γαλατιανή  βοηθούσε και τα ζώα να παράγουν γάλα. Στα Μάλια της Κρήτης, ονομάστηκε έτσι γιατί οι βοσκοί έδιναν το γάλα από τα ζώα τους για να το ανακατέψουν με τη λάσπη που θα χρησίμευε στην κατασκευή του ναού.

«Γαλατούσα»

Προσωνυμία της Παναγίας. Ονομάστηκε έτσι επειδή είναι αφιερωμένη στις γυναίκες που δεν κατεβάζουν γάλα για τα μωρά τους.

«Γαλήνη»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κρήτη. Ονομάστηκε έτσι επειδή μια βυζαντινή πριγκίπισσα ταξιδεύοντας προς τους Άγιους Τόπους έπεσε σε μεγάλη τρικυμία. Τότε προσευχήθηκε στην Παναγία, ζητώντας την βοήθεια της, και της έταξε να κτίσει ένα ναό, στο σημείο που θα έβγαινε. Πράγματι, το πλοίο κατάφερε να σωθεί και η πριγκίπισσα, πιστή στον όρκο της, έκτισε ένα ναό, τον οποίο ονόμασε Παναγία Γαλήνη.

«Γαλόκτιστη»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κύπρο. Το εκκλησάκι αυτό λέγεται ότι κτίστηκε από βοσκούς της περιοχής οι οποίοι είχαν τόσο γάλα που τον πηλό τον ζύμωναν με γάλα αντί με νερό προκειμένου να ενώσουν τις πέτρες. Όταν κάποια στιγμή τόλμησαν να χρησιμοποιήσουν νερό οι πέτρες δεν κολλούσαν η μια με την άλλη. Φαίνεται ότι το θέλημα της Παναγίας ήταν ο ναός της να κτιστεί με γάλα.

«Γαλού»

Προσωνυμία της Παναγίας στο Ρέθυμνο. Στο χωριό Γάλλος στο Ρέθυμνο υπάρχει παλιός βυζαντινός ναός «η Παναγία η Γαλού» και ονομάστηκε έτσι γιατί κατά την παράδοση στο χτίσιμό της χρησιμοποιήθηκε γάλα αντί για νερό.

«Γερανού»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Πάτμο. Ονομάστηκε έτσι επειδή το εκκλησάκι της Παναγίας είναι χτισμένο στην χερσόνησο του Γερανού στην Πάτμο.

«Γερόντισσα»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στο Άγιο Όρος (Μονή Παντοκράτορος). Η ονομασία προέρχεται από το μοναστικό «γέρων». Γερόντισσα = ηγουμένη· η μονή διευθύνουσα ή διοικούσα τη μονή. Αυτή που φροντίζει για την ευταξία της μονής και την επάρκεια των αγαθών.

Στην ασημένια επένδυση της εικόνας φαίνεται και ένα πιθάρι που ξεχειλίζει θυμίζοντας μας το θαύμα της Παναγίας, η οποία εισακούοντας τις προσευχές του Γέροντος (εξ ου και Γερόντισσα) γέμισε με λάδι τα άδεια πιθάρια της Μονής.

«Γεωργάνικη»

Προσωνυμία της Παναγίας. Η ονομασία προέρχεται από τους Μαυρομιχαλαίους.

«Γηροκομίτισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Πάτρα. Πήρε το όνομά της διότι την βυζαντινή περίοδο στην μονή λειτουργούσε γηροκομείο και η εικόνα ήταν η παρηγοριά των ηλικιωμένων.

«Γηρομερίου»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Θεσπρωτία. Για την ονομασία της υπάρχουν πολλές απόψεις. Αυτή προέρχεται από τη λέξη Ιερομερίου που σημαίνει ιερό μέρος ή Γυρομερίου που σημαίνει το γύρο μέρος, ή Γερομερίου που σημαίνει γερό μερος ή Γηρομερίου και Γηρομερίου που σημαίνει το γηραιό μέρος.

«Γιάτρισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στο Λουτράκι Κορινθίας και στη Λακωνία. Είναι η μόνη ιατρός των πιστών. Είναι αυτή που θεραπεύει, γιατρεύει, τα πάθη «των ψυχών και των σωμάτων».

«Γκουμπελίδικη»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Καστοριά. Η επωνυμία «Κουμπελίδικη ή Γκουμπελίδικη» ανάγεται στους χρόνους της Τουρκοκρατίας και έχει σχέση με τον χαρακτηριστικό ψηλό τρούλλο του ναού, που στα Τουρκικά σημαίνει κουμπές.

«Γκρεμνιώτισσα»

Προσωνυμία της Υπεραγίας Θεοτόκου στην Ίο. Η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας της Γκρεμνώτισσας πήρε το όνομά της επειδή βρίσκεται σκαρφαλωμένη σ’ ένα απόκρημνο βράχο.

«Γλυκιώτισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Κύπρο. Η Παναγία η Γλυκιώτισσα έσωσε κάποτε τους Κερυνιώτες από την φοβερή ασθένεια της πανώλης, ίσως γι’ αυτό πήρε και το όνομα αυτό, δηλαδή Γλυκιώτισσα, από το ρήμα γλιτώνω.

Άλλοι πιστεύουν πως τ’ όνομα οφείλεται στο γλυκό νερό αρχαίου πηγαδιού μέσα στο μοναστήρι.

«Γλυκοφιλούσα»

Προσωνυμία της Θεοτόκου προερχόμενη από τον εικονογραφικό τύπο της Θεοτόκου που την εξεικονίζει να ακουμπά φιλόστοργα την κεφαλή της στο μάγουλο του μικρού Χριστού και να εναγκαλίζονται, μάνα και γιος, τρυφερά.

 «Γλωσσά»

Προσωνυμία της Θεοτόκου στην Κύπρο. Ονομάστηκε έτσι λόγω των πολλών θαυμάτων της Θεοτόκου σε κωφάλαλους ή ανθρώπους που πάσχουν από νοσήματα της γλώσσας.

«Γοργόνα»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Λέσβο. Το μικρό πανέμορφο αυτό εκκλησάκι που βρίσκεται σκαρφαλωμένο σε ένα βράχο στο γραφικό ψαροχώρι Σκάλα Συκαμνιάς, στη Λέσβο. Πήρε το όνομα του από την ομώνυμη εικόνα που παρουσιάζει την Παναγία με ουρά γοργόνας!. Την έχει φιλοτεχνήσει άγνωστος λαϊκός ζωγράφος , αλλά έχει γίνει ξακουστή και από ομότιτλο μυθιστόρημα του μεγάλου μας πεζογράφου Στρατή Μυριβήλη.

«Γοργοϋπήκοος»

Προσωνυμία της Παναγίας σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Ονομάζεται έτσι, διότι γοργά, γρήγορα, υπακούει στις προσευχές αυτών που με την πίστη την επικαλούνται και εκπληρώνει τα αιτήματά τους.

«Γουδή»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Αθήνα. Αναφέρεται η Παναγία του Γουδή κτισμένη από κάποιον Γουδή. Η περιοχή παίρνει το όνομά του μετατρέποντάς το όμως σε ουδέτερο (το Γουδί).

«Γουμένισσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Γουμένισσα. Ο τόπος και η Μονή πήραν το όνομά τους από τον απαγχονισμένο νεομάρτυρα ηγούμενο, ο οποίος απαγχονίστηκε από Τούρκους και Τουρκαλβανούς ληστές οι οποίοι λεηλάτησαν τη Μονή. Έτσι σε ανάμνηση της φρικτής θυσίας του ηγούμενου, το χωριό ονομάστηκε Ηγουμένισσα και κατά συγκοπή Γουμένισσα.

«Γουμερά»

Προσωνυμία της Παναγίας στις Σέρραις. Η επωνυμία της «Παναγία Γουμερά» αποτελεί ανάμνηση της ομώνυμης μονής που υπήρχε σε περιοχή του Πόντου από το 10ο αιώνα.

«Γουρλομάτα»

Προσωνυμία της Παναγίας στη Λέρο. Το βυζαντινό εκκλησάκι της Παναγίας της Γουρλομάτας είναι γνωστό για τις εξαιρετικές τοιχογραφίες του, από τις οποίες πιθανότατα και τ’ όνομά του.

«Γρανίτσας»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Ευρυτανία. Ονομάστηκε έτσι επειδή βρίσκεται στη Γρανίτσα της Ευρυτανίας.

«Γρηγορούσα»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Αθήνα. Η ονομασία οφείλεται στο ότι η Παναγία προσφέρει γρήγορα τη βοήθειά της σ’ αυτούς που την επικαλούνται.

«Γυψενή»

Προσωνυμία της Παναγίας στην Ρόδο. Η ονομασία προέρχεται από τα στρώματα γύψου που υπάρχουν στην περιοχή.

Σας φάνηκε ενδιαφέρον; Κοινοποιήστε το και σε άλλους:Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPin on Pinterest