ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟ; ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ;

αναρτήθηκε σε: ΨΥΧΩΦΕΛΗ ΚΕΙΜΕΝΑ | 0

 Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει καθορίσει δύο Σάββατα, τα οποία αφιερώνει στους κεκοιμημένους της. Είναι τα μεγάλα Ψυχοσάββατα, το ένα πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και το άλλο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής. Γιά τήν ιστορία καί μόνο άς γνωρίζουμε ότι η καθιέρωση τού Σαββάτου πρό τών Απόκρεω ως Ψυχοσαββάτου, έγινε μάλλον και αυτό κατ απομίμησιν τού Σαββάτου πρό τής Πεντηκοστής, που ήταν και το μόνο που υπήρχε αρχικά.

Βέβαια η αγάπη των ανθρώπων για τους δικούς τους, που δεν ζούν πια μαζί τους, δημιούργησε την εκκλησιαστική παράδοση άλλων τεσσάρων ψυχοσάββατων, που δεν συμπεριλαμβάνονται όμως στο Τυπικό της Εκκλησίας μας. Αυτά είναι, το ψυχοσάββατο της Τυρινής, το Σάββατο της α΄ εβδομάδος των νηστειών, όπου και εορτάζουμε το «δια κολλύβων» θαύμα του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος, το Σάββατο του Λαζάρου και το Σάββατο πρίν την εορτή του Αγίου Δημητρίου. Ένα ακόμα ψυχοσάββατο θα βρούμε στην παράδοση της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Βουλγαρίας, το Σάββατο προ της Συνάξεως των Αρχαγγέλων.

Με το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής διατρανώνεται η πίστη μας για την καθολικότητα της Εκκλησίας, της οποίας την ίδρυση και τα γενέθλια ( επί γης ) γιορτάζουμε κατά την Πεντηκοστή. Μέσα στη μία Εκκλησία περιλαμβάνεται η στρατευομένη εδώ στη γη και η θριαμβεύουσα στους ουρανούς.

Το Ψυχοσάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω έχει θεσπιστεί γιατί η επόμενη ημέρα είναι αφιερωμένη στη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, εκείνη τη φοβερή ημέρα κατά την οποία όλοι θα σταθούμε μπροστά στο θρόνο του μεγάλου Κριτή. Για το λόγο αυτό με το Μνημόσυνο των κεκοιμημένων ζητούμε από τον Κύριο να γίνει ίλεως και να δείξει τη συμπάθεια και τη μακροθυμία του, όχι μόνο σε μας αλλά και στους προαπελθόντας αδελφούς, και όλους μαζί να μας κατατάξει μεταξύ των υιών της Επουράνιας Βασιλείας Του.

ΤΑ ΜΝΗΜΟΣΥΝΑ

Χρόνος των μνημοσύνων·

Τα «τριήμερα» που κάνουμε μετά το θάνατο του ανθρώπου μας, τελούνται κατά τον τύπο της Αγίας Τριάδας και δια τον τριη-μέρως εγερθέντα Χριστό, τον οποίο παρακαλούμε να αναπαύσει τον κοιμηθέντα μετά δικαίων.

Τα εννιάμερα μνημόσυνα τελούνται επειδή στις εννέα ημέρες αρχίζει να διαλύεται ο κοιμηθείς «εις τα εξ ών συνετέθη» και παρακαλούμε τον Θεό να τον συγκαταριθμήσει με τα εννέα άυλα τάγματα των Αγγέλων.

Τα σαραντάμερα ή τεσσαρακονθήμερα τελούνται επειδή την τεσσαρακοστή ημέρα λαμβάνεται η απόφαση για τον κοιμηθέντα και απέρχεται όπου κρίνει ο φιλάνθρωπος Θεός (εκ δεξιών ή εξ αριστερών) ανάλογα με τη ζωή του.

Εκτός αυτών των μνημόσυνων κάνουμε τα τρίμηνα, εξάμηνα, εννιάμηνα και τα ετήσια. Μπορούμε όμως και όποτε θέλουμε να κάνουμε κόλλυβα2, οποιαδήποτε ημέρα της εβδομάδας, εφ’ όσον θέλουμε να φροντίσουμε συχνότερα τα προσφιλή μας κεκοιμημένα πρόσωπα. «Τα καλύτερο από όλα τα μνημόσυνα που μπορούμε να κάνουμε για τους κεκοιμημένους μας είναι η προσεκτική ζωή μας, για να κόψουμε τα ελαττώματά μας.

Εκτός από την δική μας ανακούφιση, έχει ως αποτέλεσμα και την ανακούφιση των κεκοιμημένων προπάππων όλης της γενεάς μας» (Γέροντας Παΐσιος, σελ.279).

Πανηγυρικά κόλλυβα·

Εκτός όμως από τα μνημόσυνα και τα συνημμένα με αυτά κόλλυβα υπέρ των κεκοιμημένων, υπάρχουν και τα πανηγυρικά κόλλυβα, που προσφέρονται στους ναούς προς τιμήν των εορταζομένων μεγάλων συνήθως αγίων. (Κόλλυβα αγίων δεν προσφέρουμε για τον Χριστό, τους Αρχαγγέλους και τον Προφήτη Ηλία). Είναι μια παραμελημένη ιεροπραξία, αλλά πολύ καλή συνήθεια ορισμένων χριστιανών, που επιθυμούν να τιμούν τον άγιό τους, ή τον οποιονδήποτε εορταζόμενο άγιο, προσκομίζοντας στο ναό (μαζί με τα κόλλυβα των κεκοιμημένων) και ένα δίσκο με κόλλυβα προς τιμήν του αγίου.

Είναι μεγάλη ευλογία γι’ αυτούς που τα προσφέρουν, όπως αναφέρεται στην σχετική ευχή (,,,παράσχου, Αγαθέ, πάντα τα προς σωτηρίαν αιτήματα και των αιωνίων αγαθών την απόλαυσιν…), αλλά και γι’ αυτούς που τα καταναλώνουν (…και τους εξ αυτών –των κολλύβων- μεταλαμβάνοντας, αγίασον…).

 Ημέρα τελέσεως των μνημοσύνων·

Τα μνημόσυνα τελούνται κανονικά την ημέρα του Σαββάτου που είναι ημέρα των κεκοιμημένων, ενώ τις καθημερινές τελούνται τρισάγια. Τις Κυριακές, κανονικά, δεν τελούνται μνημόσυνα επειδή είναι ημέρα αναστάσεως.

Μνημόσυνα δεν τελούνται το Σάββατο του Λαζάρου μέχρι την Κυριακή του Θωμά. Αυτό ορίζεται στο Τυπικό της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, χωρίς να εξηγείται ο λόγος της απαγορεύσεως. Προφανώς διότι την Μεγάλη Εβδομάδα πρέπει να δεσπόζει το Πάθος του Κυρίου και αυτός μόνο να λατρεύεται, υποχωρούντων των πάντων ενώπιον του Χριστού, ενώ τη Διακαινίσιμη Εβδομάδα, περιορίζοντες τις πένθιμες σκέψεις ή εκδηλώσεις, μνημονεύουμε, «Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι» αποκλειστικώς και μόνο του Χριστού, που κατήργησε τον θάνατο και τη θνητότητά μας. Επίσης δεν τελούνται μνημόσυνα στις Δεσποτικές και στις Θεομητορικές εορτές.

Εκτός από τά ειδικά γιά κάθε νεκρό μνημόσυνα, η Εκκλησία έχει στίς καθημερινές ακολουθίες της, γενικές δεήσεις γιά τούς κεκοιμημένους, όπως είναι λ.χ. τό νεκρώσιμο μέρος τής Ακολουθίας τού Μεσονυκτικού καί οι σχετικές αναφορές στίς «εκτενείς δεήσεις» τού Εσπερινού, τού Όρθρου καί τής Θείας Λειτουργίας.

ΠΑΡΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Θά πρέπει, τέλος, νά εξηγήσουμε ότι πολλά λάθη από τήν άγνοια τού παρελθόντος έχουν φτάσει ως τίς μέρες μας, καί θά πρέπει άμεσα νά διορθωθούν.

Τά μνημόσυνα θά πρέπει νά γίνονται τήν ημέρα πού πρέπει, αν αυτό είναι εφικτό, αλλιώς κατ οικονομία και μόνο ο ιερέας θα επιτρέψει την τέλεση του νωρίτερα ή αργότερα.

Τό σπάσιμο γυάλινων αντικειμένων ή άλλων τοιούτων,το σκέπασμα των καθρεφτών και των τηλεοράσεων για άγνωστο λόγο και η απαίτηση των συγγενών από τον ιερέα να κάνει αγιασμό στο σπίτι του αποθανόντος για να φύγει το κακό, είναι άκρως ειδωλολατρικές συνήθειες και είναι καιρός με την καθοδήγηση των ιερέων μας, να εξαληφθούν από την παράδοση της Εκκλησίας μας.

Στά μνημόσυνα παραθέτουμε καί ευλογούνται μόνο καλώς βρασμένα κόλλυβα (σιτάρι) ως ενδεικτικά τής Αναστάσεως καί όχι αλλα υποκατάστατα (κουλουράκια-ψωμάκια-γλυκά κ.τ.λ.)

Τό πρώτο Σάββατο τής Τεσσαρακοστής δέν είναι «Ψυχοσάββατο», αλλά εορτάζουμε τό «διά κολλύβων» θαύμα τού Αγίου Θεοδώρου τού Τήρωνος. Στά Ψυχοσάββατα μπορούμε νά παραθέτουμε κόλλυβα είτε στην Εκκλησία, στον Εσπερινό τής Παρασκευής και στήν Θεία Λειτουργία τού Σαββάτου, είτε στα κοιμητήρια, κατόπιν συννενοήσεως με τους ιερείς, το Σαββάτο μετά την Θεία Λειτουργία, είτε καί στά δύο. Πρόκειται περί τής ιδίας αξίας, αφού η ίδια ακολουθία διαβάζεται. Τά ευλογηθέντα κόλλυβα δεν τά πετάμε ποτέ στά σκουπίδια, παρά μόνο τα μοιράζουμε σε γνωστούς και φίλους εις μνημόσυνο και συγχώρεση του αποθανόντα.

Υ.Σ : Αν ψάξουμε και στα ιδιαίτερα ήθη και έθιμα κάθε τόπου θα βρούμε σίγουρα και άλλες συνήθειες των ανθρώπων, άλλες σωστές και άλλες εντελώς λανθασμένες. Για τον λόγο αυτό πάντα για ότι απορία έχουμε να ερωτούμε τον ιερέα που σίγουρα ξέρει κάτι παραπάνω από εμάς σ’ αυτά τα θέματα.

ΘΑ ΚΛΕΙΣΩ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕ ΜΙΑ ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η μητέρα είχε ξυπνήσει, όπως πάντα πρώτη, και τοποθέτησε τα υλικά πάνω στο τραπέζι. Βρασμένο σιτάρι, σπόρους από ρόδι, φουντούκια, αμύγδαλο, κανέλα, σταφίδα και σουσάμι. Η κουζίνα γρήγορα γέμισε ευωδιές. Αυτές οι ευωδιές γέμιζαν το σπίτι δυο φορές το χρόνο. Μια φορά το Φλεβάρη, όπως τώρα, λίγο πριν αρχίσει η νηστεία της Τεσσαρακοστής, το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Αποκριάς και μια το Σάββατο πριν από τη μεγάλη γιορτή της Πεντηκοστής. Αυτά είναι τα Ψυχοσάββατα, όπως τα αποκαλεί η Εκκλησία, αν και κάθε Σάββατο είναι η μέρα που είναι αφιερωμένη στους χριστιανούς που έχουν φύγει από τη ζωή αυτή και έχουν περάσει στη θριαμβεύουσα εκκλησία.

Στην κουζίνα, μπήκε κεφάτη η Μαρία.

– Τι φτιάχνεις, μαμά; ρώτησε η μικρή με ενδιαφέρον.

– Κόλλυβα φτιάχνω, Μαρία μου, και σε λίγο θα τα πάω και στην εκκλησία, στον παπα-Γιώργη. Θες να έρθεις μαζί μου, τώρα σε λίγο που θα τελειώσω και θα πάω;

Η Μαρία απάντησε καταφατικά χαρούμενη και πήγε στο δωμάτιο της να ντυθεί. Η μαμά κοίταξε τα κόλλυβα και σκέφτηκε αν χρειάζονταν τίποτα ακόμη. Μετά από λίγο δισταγμό, πρόσθεσε άχνη ζάχαρη πάνω τους. Η μητέρα της, η γιαγιά της Μαρίας, ποτέ δεν πρόσθετε ζάχαρη. Το έφτιαχνε πιο παραδοσιακά. Αλλά της μητέρας της φαίνονταν πιο όμορφα τα κόλλυβα έτσι.

– Πάμε, είμαι έτοιμη! φώναξε η Μαρία από τον διάδρομο, βάζοντας τα παπούτσια της.

– Έτοιμη είμαι κι εγώ! Πάμε, απάντησε η μαμά.

Στον δρόμο, μητέρα και κόρη, περπατούσαν σιωπηλά, πιασμένες από το χέρι. Η Μαρία ένιωθε ότι θα κάνουν κάτι πολύ όμορφο, κάτι πολύ σημαντικό.

 Με τα κόλλυβα, “μνημονεύεις” αυτούς που έχουν φύγει από τη ζωή, δηλαδή τους θυμάσαι και τους τιμάς, τους είχε πει η δασκάλα την προηγούμενη μέρα. Επίσης, καθαρίζουμε το σώμα μας, καθώς δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πλησιάζει σιγά-σιγά η νηστεία.

Πολύ της άρεσε αυτό, το “καθαρίζουμε” το σώμα μας. Την έκανε να νιώθει γαλήνη.

Έφτασαν στην εκκλησία. Μπήκαν γρήγορα μέσα κι έκλεισαν αμέσως την πόρτα, καθώς το κρύο του Φλεβάρη ήταν τσουχτερό. Κατευθύνθηκαν στο γραφειάκι του παπα-Γιώργη. Χτύπησαν την πόρτα και εκείνη άνοιξε σχεδόν αμέσως. Ο ιερέας χάρηκε πολύ που είδε μητέρα και κόρη και τις κάλεσε μέσα στο γραφείο του να κάτσουν για λίγο.

Ο πάτερ μίλησε λίγο στη μαμά και ρώτησε τα νέα της οικογένειας. Μετά απευθύνθηκε στη Μαρία.

– Ξέρεις γιατί φέρατε τα κόλλυβα εδώ σήμερα Μαρία; τη ρώτησε.

Αυτή απάντησε αμέσως:

– Για να τιμήσουμε τους ανθρώπους που έχουν φύγει από τη ζωή και να δείξουμε στο Θεό και σε αυτούς πως τους θυμόμαστε, πως δεν τους έχουμε ξεχάσει.

– Δεν έχεις άδικο!», χαμογέλασε ο ιερέας. Θες να σου πω ένα θαύμα που πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια των κολλύβων; Άκου: πριν πολλούς αιώνες, ένας αυτοκράτορας του Βυζαντίου με το όνομα Ιουλιανός δεν πίστευε στον Θεό αλλά στα είδωλα και ήθελε όλοι να γίνουν ειδωλολάτρες. Εκείνη την εποχή, όπως και σήμερα, οι άνθρωποι ήθελαν να «καθαρίσουν» το σώμα τους πριν την Τεσσαρακοστή, που είναι νηστεία. Όμως ο Ιουλιανός μόλυνε όλα τα τρόφιμα της αγοράς, τα οποία θα αγόραζαν οι χριστιανοί, με αίμα από ειδωλολατρικές θυσίες. Τι θα έκαναν οι χριστιανοί; Θα πέθαιναν από την πείνα; Όμως ο Θεός δεν αφήνει αβοήθητο τον λαό Του. Έστειλε όραμα στον επίσκοπο της Κωνσταντινούπολης, τον Ευδόξιο, μέσω ενός αγίου, του αγίου Θεοδώρου. Ο άγιος Θεόδωρος είπε στον επίσκοπο να διαδώσει σε όλους τους χριστιανούς να μην αγοράσουν τρόφιμα από την αγορά για εκείνη την εβδομάδα, αλλά να βράσουν σιτάρι και να φάνε, τα λεγόμενα κόλλυβα. Έτσι κι έγινε. Οι χριστιανοί έμειναν «αμόλυντοι» εκείνη τη βδομάδα, νήστεψαν, προετοιμάστηκαν για τη νηστεία που θα ερχόταν. Γι’ αυτό μέχρι σήμερα έχουμε και τηρούμε το Ψυχοσάββατο και τιμούμε και τη μνήμη των αγίων Θεοδώρων. Αυτό το θαύμα μάλιστα, το θυμόμαστε το Σάββατο της πρώτης εβδομάδας της Μεγάλης Σαρακοστής.

Η Μαρία δεν την ήξερε αυτή την ιστορία. Αφού πήραν ευλογία, πήραν το δρόμο για το σπίτι. Η μικρή σκεφτόταν το θαύμα του αγίου Θεοδώρου. Της είχε κάνει μεγάλη εντύπωση. Η μητέρα χαιρόταν που έβλεπε την κόρη της έτσι σκεφτική. Μα πιο πολύ χαιρόταν που είχε φτιάξει και προσφέρει κόλλυβα και θα μνημονεύονταν οι ψυχές των ανθρώπων που είχαν φύγει. Και φυσικά χαιρόταν, που η κόρη της είχε μάθει για το Ψυχοσάββατο από πρώτο χέρι.

ΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΜΑΣ
ΕΑΝ ΤΟ ΒΡΗΚΕΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΤΟ